Op reis met Goethe en wijn in de Grand Tour
Pasen 1968… Een bende jonge gasten stapt aan het college met veel verwachtingen op de bus naar Italië… Dé Rome-reis, waar zo is naartoe geleefd, is werkelijk begonnen… Een droom wordt waar… Jarenlang braken we onze hoofd over Latijnse teksten, waarbij we ellenlange zinnen dienden te ontleden in hoofd- en bijzinnen, grammaticaregels inprenten, gecompliceerd met uitdrukkingen in het gerundium, het gerundivum of het eventualis…. Maar nu… nu lag de wereld werkelijk aan onze voeten… De les esthetica, waar uitgebreid werd ingegaan op de Romeinse en de Griekse kunst, de Renaissance… We zouden het de visu aanschouwen… We stonden op het punt de wereld te ontdekken: Venetië, Ravenna, Siena, Pisa, Florence, de Vesuvius en natuurlijk… Rome… De naam alleen riep bij ons beelden op van prachtige kerken, tempels, fantastische Vaticaanse musea, zonovergoten weer, sprankelende fonteinen… Het zuiderse zuiden! De wereld lag aan onze voeten… Here we come!
Wisten wij veel op die leeftijd dat we in de voetsporen traden van veel beroemder voorgangers… Wat we in die 14 dagen deden was een kleine Grand Tour, geen 3 à 4 jaar zoals de jongelieden uit goeden huize in de jaren 1780 – 1890… Wij reisden comfortabel met de bus… Zij met karos of koets in groep omdat het in de bergen niet veilig was en eenzame reizigers gemakkelijke prooien waren voor overvallers die belust waren op de geldkoffers van de jongelui die de slechte wegen, de erbarmelijke hotels, koude en warmte dienden te doorstaan om ofwel verkleumd van de kou of oververhit al het moois te ontdekken wat er op de Grand Tour te zien was en het thuisfront over hun belevenissen en indrukken te informeren… per brief…
Sabine de Vriendt ging dan ook uitvoerig in op deze historische context van de Grand Tour. Veel jongelui uit de rijke Europese aristocratie van Engeland, Duitsland, Frankrijk… zochten in die tijd naar cultuur, bezienswaardigheden en ontspanning. Vooral de landen rond de Middellandse zee waren populair…
Het is dan ook niet verwonderlijk dat mijn gedachten tijdens de uiteenzetting van Sabine af en toe afdwaalden naar de eigen Rome reis van 57 jaar geleden…
Het bijzondere aan de toelichting was dat deze werd opgefleurd met enerzijds een typische wijn uit de streek waar de eindeloze sliert van reizende rijken doorheen trokken en anderzijds met toepasselijke teksten die woordkunstenares Els Van Thuyne declameerde: Goethe, Lord Byron, Henry James, Godfried Bomans, Anton Van Wilderode en Paolo Cognetti… Allen passeerden ze de revue…
In het bijzonder werd de “Italiaanse reis” van Johann Wolfgang von Goethe (1786-1788) geanekdoteerd… Goethe werd geboren in Frankfurt am Mainz (28 augustus 1749) en reisde o.a. naar Verona, Venetië, Rome, Napels, Pompei, Capri en Sicilië…
Gestart werd in ons eigen land met:
Brut de Bruges Tradition (2022) (Wijndomein Mérula in Damme): blend van Johanniter en Auxerrois druif. De wijngaarden zijn geplant op een uniek terroir van zand, leem en ijzerzandsteen en profiteren van de milde zeelucht die vanuit de nabijgelegen Noordzee over het landschap waait. Deze ligging geeft de wijnen hun frisse elegantie en uitgesproken karakter: strogele kleur, smaak is droog met een elegante toets met een zachte en verfijnde afdronk… Ananas, amandel met florale en fruitige accenten.
Om in “the mood” te komen las Els volgende inzichten van Goethe over “de wijn”:
Goethe over Wijn
Laten we allemaal dronken zijn!
Jeugd is dronkenschap zonder wijn;
Drinkt de ouderdom zich weer de jeugd in,
Dan schuilt daar een wonderbare deugd in.
Het lieve leven laat ons lijden,
De druif moet ons van zorg bevrijden.
(C. 1814)
Uit Duitsland werden er drie witte wijnen voorgesteld:
Pinot Meunier Rosé Brut, Pfalz (Wijndomein Koch): rosé van Pinot Meunier (Schwarzriesling) met fijne aroma’s van rijpe aalbes en een vleugje framboos. Zachte mousse, veel smaak met gedoseerde kracht. Het domein ligt op de Deutsche Weinstrasse met een bodem van leem, klei, kalk… Past bij aperitief en gekruide gerechten.
Als tweede witte wijn:
Silvaner Wurburger Stein 2021 Pfalz (wijndomein Am Stein): 100 % Silvaner. De Würzburger Stein is een van de beroemdste wijngaarden van Duitsland. De steile helling (op een hoogte van 210 tot 250m en een hellingsgraad tussen 30 en 80 %), is volledig zuidgericht in de vorm van een schelp boven de stad Würzburg. Stenige mosselkalkbodem bezaait met restanten uit het middelste tijdsgedeelte van het Triastijdperk (250-300 miljoen jaar geleden). Klei- en leemlagen zorgen voor een goede waterhuishouding.
Uitgesproken mineraliteit, limoen, versgemalen gras, vleugje asperge. Past bij visbereidingen, asperges…
Als derde witte wijn:
Riesling Rheingauer 1e lage (Rheingau) (wijndomein Eva Fricke) 2024: 100 % Riesling druiven op een bodem van leem en kwartsiet, leisteen. Aromatisch, sappig, geel fruit met steeds die zinderende frisheid. Droog mineraal, aroma appel en perzik… Past bij aperitief en fijne visgerechten
Goethe stak via Zwitserland de Alpen over naar Venetië en Rome… de echte bestemming van zijn reis…
In Wallis proefde hij ongetwijfeld de wijn gemaakt van de Chasselas druif!
Fendant de Valais (Wallis, 2022) (wijndomein Chateau Constellation): 100 % Fendant druif, ook gekend als Chasselas. Bijzonderlijk in Zwitserland in Wallis zijn deze wijngaarden gepland op steile hellingen waar ze van het micro-klimaat genieten. 12 maanden in barriques. Sterk gecorseerde wijn met een aromatisch profiel: toetsen van witte bloemen en van rijp fruit, een mooie aciditeit en een lange nasmaak. Zou goed samen gaan met Fondue Bourguignonne.
In Italië aangekomen waande Goethe zich in het “beloofde land”:
Goethe over Italië
gedicht ‘Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn’ (uit: Wilhelm Meisters leerjaren)
Ken je het land, waar de citroenen groeien,
In het donker loof de gouden sinaasappels gloeien,
Een milde wind vanuit de blauwe hemel daalt,
De mirte rust, een lauwertak naar boven taalt,
Zeg, ken je het?
Daarheen, daarheenµ
Wil ik graag met jou gaan, mijn lief, meteen. (267)
Een eerste rode Italiaanse wijn:
Amarone di Valpolicella 2018 Verona (wijndomein Veronese Beatrice): een blend van 70% Corvina + 20% Corvinone + 10% Rondinella. Diep robijnrode wijn met purperen hints, in de neus veel zwarte bessen en rood fruit. Hints van droog fruit, cinnamon en zwarte peper. In de mond warm en full body, aanhoudend met zachte tannines.
Goed te combineren met gegrild en gestoofd rood vlees, oude kaas en stoofpotjes. De druiven groeien op Pergola en worden op houten rekken gedroogd (2 tot 4 maanden ) en in februari geperst.
Aan Venetië heeft Goethe toch wel bijzondere herinneringen!
“Nauwere steeg zag je nooit, je wrong je maar net langs de muren,
In Venetië op pad trof ik een meid die daar zat.
Prachtig was ze. die plek. ik vreemdeling liet me verleiden;
Ach, wat een breed kanaal opende zich waar ik zocht.
Had je maar meisjes, Venetië, als je kanalen,
Nauw als die steegjes van jou, dán was geen stad mij zo lief.”
(C. 1790)
Volgende rode wijn:
Cesanese 1960 Lazio (wijndomein Casata Mergé): 100 % Cesanese druif. Intens rode wijn, geur van bessen en wilde zure kers. Warm in de mond, drukt karakter en harmonie uit. Hij heeft een zachte en aangename smaak met licht bitter eind.. Vulkanische ondergrond.
In Rome verbleef Goethe enkele maanden en verwonderde zich zoals later Godfried Bomans over het Forum Romanum:
Goethe over het Rome en het Colosseum
“Eindelijk Rome! Eindelijk in de hoofdstad van de wereld, die zoveel heeft gezien en zoveel heeft overleefd. Hier waait de geest van de oudheid om elke hoek”
“Het colloseum is een wonder. Het staat daar als een skelet en toont de grootsheid en het verval van de menselijke inspanning.”
Bomans: Wandelingen door Rome (1956)
“Legendarisch is de uitspraak van een Nederlandse vrouw die bij haar bezoek aan het Forum Romanum zei: “Zeg, maar hier is alles kapot!”. In een cafeetje moest Bomans toch even bijkomen van deze uitspraak: “Dat is de essentie van het Forum Romanum. Dat het kapot is. Een verbrokkeld keizerrijk, een ingestort imperium. Het grijpt me altijd weer aan. Het Romeinse Rijk… Wat een macht is dat toch geweest! Zelfs nu nog, nu bijna alle tanden uit dat sterke gebit getrokken zijn en alleen hier en daar nog wat versleten kiezen overeind staan, voel je de kracht van die beet. Wat moet het wel geweest zijn, toen dat hele gebit nog gaaf en glanzend was?”
Tenslotte stak Goethe over naar Sicilië:
Granduca Nero d’Avola 2017 (Sicilië) (wijndomein Tola): 100% Nero d’Avola, 15 maand gerijpt op eiken vaten. Intense robijnrode wijn met aroma van zwarte en blauwe bessen, toetsen van drop en tabak. De smaak is sterk aanhoudend, lichte aciditeit met altijd aanwezige tannine. Deze wijn kan heel goed verouderen. Hij past perfect bij kruidige hoofdschotels, gemarineerd en gerookt vlees…
Goethe over Sicilië
“Zonder Sicilië beklijft van Italië geen enkel beeld: hier vindt men pas de sleutel tot alles.
Hier worden mensen eraan herinnerd dat kunst en natuur onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Over het klimaat kan men alleen in de overtreffende trap spreken (…). ”
“Deze tempels, hoewel het ruïnes zijn, spreken met een helderheid en majesteit die het hart vult op een manier die woorden niet kunnen uitdrukken.””Sicilië is het hoogtepunt van mijn reis. Alles wat ik hier zie is een spiegel van de menselijke geschiedenis, een weerspiegeling van wat ons kenmerkt als kunstenaars en mensen.”
Goethe en zijn gevolg waren na drie jaar thuis, ze hadden op hun queeste heel wat brieven geschreven naar het thuisfront… Bovendien betekende de reis voor Goethe een ommekeer in zijn artistieke en persoonlijk leven… Zijn verdere werk is doordrongen van de inspiratie, indrukken, confrontatie en bewondering voor de Romaanse en Griekse cultuur…
Wij waren 57 jaar geleden al na 14 dagen terug. We hadden geen brieven geschreven, hoogstens een aanzichtkaartje van het Grand Canal in Venetië of van de Sint-Pietersbasiliek in Rome… Van telefoneren was helemaal geen sprake, de gsm was nog lang niet uitgevonden…
Daarna nog twee lange maanden school, drie maanden vakantie en dan… dan wenkte het echte leven, de poort naar volwassenheid…
Nog vele jaren later, in 1999, het vervolg van mijn eerste “Grand Tour”, nu met echtgenote en kinderen… Venetië, Ravenna, Siena, San Gimignano, Florence, Pisa… En nog wat later Sicilië met de tempel van Segesta, de Vallei del Templi, Selinunte en natuurlijk het eeuwenoude Teatro Antico in Taormina, dat volgens Goethe “het mooiste openluchttheater ter wereld is”…
Maar andermaal Rome, neen… Wie weet, misschien één van de komende jaren in een verkorte Grand Tour, een city trip….
Erik Huyghe
Uittreksels uit: “Italiaanse reis”, Goethe, Boom, Kritak,
foto’s Erik Huyghe
Erik,
Nogmaals dank voor het mooie verslag. Hopelijk wordt dit ook door onze andere leden gelezen en gesmaakt.
het was wederom een top-avond